Geschiedenis Deelen

Nederlands eerste schreden.

Deelen heeft een roerige 100 jaar luchtvaartgeschiedenis met vele functies voor even zovele nationaliteiten. Op 27 Augustus 1910 verongelukte Clement van Maasdijk, enkele dagen voor de vliegshow met zijn toestel dodelijk bij Schaarsbergen. Hij kreeg hierdoor de twijfelachtige eer de eerste vliegdode in Nederland te zijn.

In Augustus 1913 brachten de eerste inspecteurs van de LVA een bezoek aan Schaarsbergen. Het patrouilleren langs de landsgrenzen ter handhaving van de neutraliteit kon beter vanuit Schaarsbergen dan uit Soesterberg. De Kemperheide was uiterst geschikt en al snel werd het (hetzij uiterst bescheiden) in gebruik genomen. Aan het einde van 1914 stond er 1 houten hangar en de manschapen verbleven in tenten. Het materieel bestond uit 1(!) Farman dubbeldekker op Deelen. Pas eind 1915 maakten de tenten plaats voor wat kleine gebouwtjes en kreeg het vliegveld Kemperheide een permanent karakter.

De locatie voor het Duitse vliegveld op Deelen bij Arnhem is door Duitse spionnen al in 1937 uitgezocht. Op de fiets ploegden jonge Duitse technici door de mulle Veluwse zandpaadjes om de omvang van het toekomstige Fliegerhorst te bepalen. Ook omwonenden uit die tijd berichtten ons van steun vanuit de burgerbevolking. NSB sympathisanten kregen regelmatig bezoek “in auto’s met geblindeerde ramen” die dan met deze Schaarsberger “lange wandelingen” maakten over de vliegheide.

De Duitsers breiden uit.

In 1940 begonnen de Duitsers, direct na het binnenvallen van Nederland met de uitbouw van het vliegveld voor de “Nachtjacht”. Alle militaire gebouwen en bunkers werden gebouwd als boerderijen. Dit werd „Heimatschutz Architektur” genoemd; de bouwstijl, camouflage maar ook echte tuintjes moesten de geallieerden doen geloven dat dit een normaal stukje Hollands landschap was.
In het totaal groeit het complex tot meer dan 4000 Ha met ondersteunende gebouwen en infrastructuur, een eigen tramlijn naar het “vliegersdorp” en een speciale trein voor de bouw van de bunker Diogenes.
De omvang en kwaliteit was dusdanig goed en groot dat direkt na de oorlog in den Haag en in diverse kranten serieus de vraag werd gesteld of niet Schiphol, maar Deelen ontwikkeld moest worden tot nationale luchthaven. Ook nu is Deelen nog groter dan Schiphol.

Canadezen gebruiken Deelen

In 1945 trekt het volledige Canadese 1e leger huiswaarts, met achterlating van hun meer dan 37.000 voertuigen op vliegveld Deelen. Dat is meer dan het gehele vooroorlogse wagenpark van Nederland bij elkaar !
Vele foto’s, interviews, (geheime) archiefstukken en een authentieke film geven een indrukwekkend tijdsbeeld uit de tijd dat de Nederlandse staat dit opkocht, herstelde en herverdeelde. Men noemde dit “Dump Deelen” of “Demob Park Deelen”. De voertuigen werden ingezet voor de wederopbouw en het oorlogsmaterieel werd verscheept naar Indonesie voor de politionele acties.

Nederland neemt over.

De Nederlandse luchtmacht neemt het vliegveld daarna over. Lichte vliegtuigen, helicopters en later Thunderstreak straaljagers en het beroemde demonstratieteam “de Grasshoppers” komen naar Deelen. Rond 1980 begon, mede onder druk van milieubewegingen, de afbouw van de aanwezigheid van de Nederlandse luchtmacht. Langzamerhand kwam het vliegveld tot rust.

In verband met oefeningen voor VN uitzendingen neemt rond 2000 het belang van Deelen toe. De Luchtmobiele brigade oefent nu veelvuldig voor missies in het buitenland.

Deelen is het meest compleet bewaarde militaire vliegveld uit de eerste helft van de twintigste eeuw. Met 251 objecten is het de grootste monumenten aanvraag ooit.
In 2006 koopt de Hoenderloo groep de “Kop van Deelen”. Zij beginnen direct met het herstellen van het complex naar oude glorie.